Home » Een succesvol schooljaar: aandacht voor de Gouden Weken
Een succesvol schooljaar: aandacht voor de Gouden Weken
De Gouden Weken is dé tijd om van je klas een topteam te maken!
De start van het schooljaar is meer dan alleen kennismaken en afspraken maken. Tijdens de Gouden Weken wordt de basis gelegd voor een veilige sfeer, goede samenwerking en een sterk groepsgevoel. Het is dé kans om te investeren in relaties en het maken van gedragsafspraken, zodat de kinderen zich gezien en gehoord voelen. Met aandacht voor de verschillende groepsvormingsfasen vergroot je de kans op een soepel, positief en succesvol schooljaar.
Wat is groepsvorming in een klas?
Groepsvorming in een klas is het proces waarbij kinderen elkaar leren kennen en langzaamaan een hechte groep vormen. In de vakantie kunnen er diverse veranderingen hebben plaatsgevonden, denk aan vriendschappen of interesses.
Net na de vakantie zie je dat kinderen aftasten: Wie zit waar? Met wie werk en speel ik samen? Daarna ontstaan vriendschappen, maar ook groepsrollen zoals de stille luisteraar of de grappenmaker. Door gezamenlijke activiteiten, klasgesprekken en samenwerkingsopdrachten leren klasgenoten elkaar beter vertrouwen en samenwerken. Een goede groepsvorming zorgt voor rust, veiligheid, betrokkenheid en plezier in de klas – en dat vormt de basis voor leren.
Groepsvormingsfases
De groepsvorming verloopt in vijf fases, elk met zijn eigen kenmerken en uitdagingen. Door als leerkracht bewust op deze fases in te spelen, kun je zorgen voor een positieve groepsdynamiek. Hieronder lees je de fases met concrete voorbeelden:
1. Forming – de kennismakingsfase
In deze eerste weken na de zomervakantie verkennen leerlingen elkaar en de leerkracht. Er is behoefte aan duidelijkheid en veiligheid.
Voorbeeld: Leerlingen kijken wie bij wie gaat zitten, stellen voorzichtige vragen en volgen de aanwijzingen nauwkeurig. Spelletjes zoals ‘Wie ben ik?’ of het maken van een klasposter helpen bij het leren kennen.
2. Storming – de machtsfase
Nu de eerste spanning weg is, zoeken leerlingen hun plek in de groep. Dit kan zorgen voor conflicten of onrust.
Voorbeeld: Er ontstaan kleine groepjes of klikken, sommige leerlingen gaan de grenzen van regels testen. Je merkt bijvoorbeeld meer discussies of dat sommige kinderen buitengesloten worden. Klasgesprekken en duidelijke grenzen zijn nu extra belangrijk.
3. Norming – de normeringsfase
De groep ontwikkelt gezamenlijke afspraken en normen. Er ontstaat meer rust en samenwerking.
Voorbeeld: Leerlingen herinneren elkaar aan klasregels (“We luisteren als iemand praat”) en werken prettiger samen. Samen afspraken zichtbaar maken op een klassenposter versterkt deze fase.
4. Performing – de samenwerkingsfase
De groep functioneert goed: er is wederzijds vertrouwen, leerlingen voelen zich veilig en nemen verantwoordelijkheid. In deze fase functioneren de meeste kinderen het best in de klas.
Voorbeeld: Bij groepsopdrachten zie je actieve samenwerking en hulpgedrag, zoals kinderen die elkaar uitleg geven of samen problemen oplossen. Er is ruimte voor humor en zelfstandigheid.
5. Adjourning – de afsluitfase
Aan het eind van het schooljaar of bij een wisseling nemen leerlingen afscheid van de groep. Afhankelijk van diverse factoren is deze fase merkbaar of wat meer op de achtergrond.
Voorbeeld: Tijdens de laatste weken blikken leerlingen terug op het jaar, schrijven ze afscheidsbrieven of maken ze samen een herinneringsboek. Rituelen rondom afscheid nemen helpen bij een goede afronding.
Deze afsluitfase behoort doorgaans niet tot de Gouden Weken, aangezien de groepssamenstelling en leerkracht vaststaan. Echter kan het door personele wijzigingen of een verhuizing zijn dat deze fase ook al eerder dan aan het einde van het schooljaar plaatsvindt.
Tips voor een succesvolle start van het schooljaar
Na een welverdiende zomervakantie is het voor kinderen, ouders en leerkrachten weer even wennen en aftasten, ook als de groepssamenstelling hetzelfde blijft of als de leerkracht met de groep meegaat.
Aan het begin van het schooljaar besteed je veel tijd aan de groepsvorming en kom je voor je gevoel minder toe aan de inhoudelijke lessen van de verschillende vakken. Echter dragen een positieve groepsdynamiek en goed gestructureerd klassenmanagement bij aan de mogelijkheid om tot leren te komen. De inhoudelijke lessen zullen daardoor goed overgebracht kunnen worden!
Tips voor de school:
- Ruim tijd in met het team om te spreken over de Gouden Weken en de daarbij horende fasen;
- Maak een planning met activiteiten passend bij de verschillende fasen, denk daarbij aan allerlei online gedeelde ideeën, werkvormen passend bij de sociaal-emotionele methoden en aan de boeken van bijv. Boaz Bijleveld;
- Leg de materialen voorafgaand aan de dag/week op een centrale plek klaar;
- Deel activiteiten en ervaringen met collega’s, zo blijft het onderwerp: het vormen van de groep centraal staan;
- Houd elkaar scherp dat de fasen niet losstaand zijn en dat je flexibel moet inspelen op wat er gebeurt in de klas;
- Benoem in een bericht naar ouders de Gouden Weken en neem ouders mee in de activiteiten door foto’s en ervaringen te delen.
Tips voor in de klas:
- Zorg dat je voldoende tijd in de eerste tien weken inruimt om aandacht te besteden aan de Gouden Weken, ook de weken rond de herfstvakantie;
- Benoem voor de uitvoering het doel aan de groep;
- Wees betrokken, oprecht geïnteresseerd en observeer de groep;
- Bouw voldoende tijd in om terug te blikken op het proces;
- Grijp terug op het doel en trek het naar een bredere context;
- Wees je bewust dat er ook Zilveren en Bronzen Weken zijn.
Nog meer tips over groepsvorming in de klas?
Bijzonder Jij biedt trainingen en coaching aan basisscholen, directeuren en leerkrachten om het pedagogisch en didactisch handelen te optimaliseren. Het bouwen aan een succesvol schooljaar en het vormgeven van de Gouden Weken gaat niet vanzelf en dan kunnen jij en jouw collega’s een helpende hand gebruiken. Lees hier meer informatie over de ondersteuning die Bijzonder Jij kan bieden.