Wat verstaan we onder een visie op het jonge kind?
Stel, je vraagt drie leerkrachten binnen hetzelfde onderbouwteam wat zij verstaan onder goed kleuteronderwijs. De eerste vertelt dat jonge kinderen vooral ruimte moeten krijgen om te spelen, ontdekken en experimenteren. De tweede benadrukt het belang van een rijk aanbod waarin gericht aan ontwikkelingsdoelen wordt gewerkt. De derde vindt het vooral belangrijk dat kinderen goed worden voorbereid op de overgang naar groep 3. Waarschijnlijk herkennen alle drie zich in de schoolvisie. Toch leggen ze ieder een ander accent. Dat maakt zichtbaar waarom het waardevol is om als team met elkaar te bespreken wat jullie verstaan onder goed onderwijs aan jonge kinderen.
Een visie op het jonge kind beschrijft hoe je kijkt naar jonge kinderen, hun ontwikkeling en hun manier van leren. Welke rol speelt spel? Hoe belangrijk vind je het dat kinderen zelf initiatief nemen? Wat vraagt de ontwikkeling van jonge kinderen van de leerkracht? En welke plaats hebben doelen en observaties binnen jullie onderwijs?
Er bestaan verschillende opvattingen over goed kleuteronderwijs. Het gaat erom dat je als team bewust onderzoekt welke uitgangspunten bij jullie school passen en welke keuzes daaruit voortkomen.
Waarom een gezamenlijke visie niet vanzelfsprekend is
In veel visiedocumenten komen begrippen terug als spelend leren, eigenaarschap en ontwikkelingsgericht werken. Het zijn herkenbare uitgangspunten, maar ze kunnen binnen een team verschillend worden geïnterpreteerd.
Neem bijvoorbeeld de uitspraak: ‘Bij ons leren jonge kinderen door spel.’ De ene leerkracht denkt daarbij aan kinderen die tijdens vrij spel zelf situaties bedenken, materialen onderzoeken en samen oplossingen zoeken. Een collega ziet spel vooral als een manier om gericht aan leerdoelen te werken, bijvoorbeeld door een rekenactiviteit in een speelhoek te verwerken. Beide collega’s vinden spel belangrijk, maar hebben verschillende ideeën over de functie ervan. Dat hoeft geen probleem te zijn, zolang er ruimte is om die opvattingen te bespreken en samen keuzes te maken.
Daarnaast kunnen bestaande afspraken en verwachtingen invloed hebben op de visie. Een school kan bijvoorbeeld veel waarde hechten aan een brede ontwikkeling, terwijl er tegelijkertijd verwachtingen zijn rondom leeropbrengsten, methodes en de voorbereiding op groep 3. Hoe verhouden die zich tot elkaar? En welke uitgangspunten zijn leidend wanneer verschillende belangen samenkomen?
Ook een visie die jaren geleden is opgesteld, verdient soms opnieuw aandacht. Misschien zijn er nieuwe collega’s gekomen, is de schoolpopulatie veranderd of zijn er andere inzichten ontstaan. Dan is het waardevol om te onderzoeken of de bestaande visie nog aansluit bij wat het team belangrijk vindt.
De negen leerplanaspecten helpen om bewuste keuzes te maken
Een hulpmiddel bij het ontwikkelen van een gezamenlijke visie zijn de negen leerplanaspecten. Deze helpen om vanuit verschillende invalshoeken naar het onderwijs aan jonge kinderen te kijken.
Het gaat om doelen, inhoud, speel- en leeractiviteiten, de rol van de leerkracht, methoden en materialen, groeperingsvormen, de speel- en leeromgeving, tijd en observeren en evalueren.
Stel dat een onderbouwteam als belangrijk uitgangspunt heeft dat jonge kinderen leren door spel. Dan kun je vanuit verschillende leerplanaspecten onderzoeken wat het team daar precies onder verstaat.
Bij speel- en leeractiviteiten ontstaat bijvoorbeeld de vraag hoeveel ruimte kinderen krijgen om zelf hun spel vorm te geven en welke plaats gerichte activiteiten hebben. Bij de rol van de leerkracht bespreek je wanneer je kinderen zelfstandig laat ontdekken en wanneer je actief begeleidt of nieuwe leerervaringen toevoegt. Ook de speel- en leeromgeving speelt een rol. Welke mogelijkheden moet een omgeving bieden om te kunnen ontdekken, samenspelen en experimenteren? En bij het aspect tijd kun je bespreken hoe belangrijk langdurig, ononderbroken spel voor jullie is. Bij observeren en evalueren komen weer andere vragen naar voren. Hoe willen jullie de ontwikkeling van kinderen volgen? Welke informatie vinden jullie waardevol en welke plaats hebben observaties, registraties en toetsen daarin?
Door één uitgangspunt vanuit verschillende leerplanaspecten te onderzoeken, wordt duidelijk hoeveel keuzes er achter een visie schuilgaan. Tegelijkertijd ontstaat er ruimte om verschillen in opvattingen te bespreken en tot gezamenlijke, onderbouwde uitgangspunten te komen.
Hoe begin je als team met het ontwikkelen van een visie?
Een gezamenlijke visie ontwikkelen begint met het onderzoeken van de overtuigingen die binnen het team leven. Daarvoor hoeft niet meteen een volledig nieuw visiedocument geschreven te worden. Je kunt beginnen met een gesprek over één herkenbaar uitgangspunt.
Neem bijvoorbeeld de uitspraak: ‘Wij sluiten aan bij de ontwikkeling van het jonge kind.’
Vraag collega’s wat zij hieronder verstaan. Een leerkracht kan aangeven dat kinderen vooral ruimte moeten krijgen om in hun eigen tempo te groeien. Een ander vindt het belangrijk om kinderen gericht uit te dagen en hun ontwikkeling bewust te stimuleren.
Door hierover door te praten, ontdek je welke overtuigingen jullie delen en waar verschillen zitten. Vervolgens kunnen de negen leerplanaspecten helpen om jullie uitgangspunten verder te verdiepen en keuzes te onderbouwen.
Daarbij is het belangrijk om steeds de verbinding te leggen met de bredere schoolvisie. Een school die bijvoorbeeld veel waarde hecht aan zelfstandigheid en eigenaarschap, kan samen onderzoeken wat deze uitgangspunten betekenen voor jonge kinderen en hun ontwikkelingsfase.
De uitkomsten van deze gesprekken vormen de basis voor een visiedocument waarin de belangrijkste overtuigingen en keuzes van het team zijn vastgelegd. Zo ontstaat een gezamenlijke richting voor het onderwijs aan jonge kinderen.
Een visie die blijft ontwikkelen
Een visie op het jonge kind is geen document dat na het vaststellen in een map verdwijnt. Nieuwe inzichten, veranderingen binnen het team of ontwikkelingen in het onderwijs kunnen aanleiding zijn om de gemaakte keuzes opnieuw te bespreken.
Wanneer duidelijk is waar jullie als team voor staan, ontstaat bovendien een volgende vraag: in hoeverre zien jullie deze uitgangspunten terug in de dagelijkse onderwijspraktijk? Dat is een waardevolle vervolgstap, waarbij je de visie gebruikt om gericht naar het onderwijs in groep 1-2 te kijken.
Samen aan de slag met jullie visie op het jonge kind?
Bij Bijzonder Jij ondersteunen we scholen en onderwijsprofessionals bij het ontwikkelen van een heldere, gedragen visie op het jonge kind.
Willen jullie onderzoeken welke uitgangspunten jullie delen en hoe jullie deze kunnen vastleggen in een gezamenlijke visie? We denken graag met jullie mee.
