Verder kijken dan de eerste indruk
Stel je een leerling voor die tijdens de zelfstandige verwerking nauwelijks aan het werk komt. Zijn schrift blijft dicht, hij kijkt om zich heen en raakt uiteindelijk afgeleid.
In een gesprek tussen de leerkracht en intern begeleider komt al snel de vraag naar voren of deze leerling extra instructie nodig heeft. Wanneer ze samen de situatie verder onderzoeken, valt iets op. Tijdens de instructie doet de leerling actief mee en lijkt hij de uitleg goed te begrijpen. Het probleem ontstaat vooral op het moment dat hij zelfstandig aan de slag moet.
Dat geeft een andere kijk op de situatie. De leerling heeft mogelijk vooral ondersteuning nodig bij het starten van een opdracht. Denk aan overzicht in de eerste stap, een voorspelbaar startmoment of een korte controle na de instructie. De leerkracht kan hier direct iets mee. Bijvoorbeeld door samen de eerste opdracht te markeren, een startkaartje te gebruiken of na de uitleg even te controleren of de leerling weet hoe hij verder kan. Met kleine aanpassingen wordt de ondersteuning concreter en beter uitvoerbaar binnen de groep.
De HGW-cyclus als houvast
Bij handelingsgericht werken doorloop je steeds opnieuw een cyclus van waarnemen, begrijpen, plannen, handelen en evalueren.
- Je begint met zorgvuldig kijken naar wat er gebeurt. Welke signalen zien we? Wat valt op tijdens de instructie en zelfstandige verwerking? Op welke momenten lukt het de leerling wél om aan het werk te gaan?
- Vervolgens breng je de onderwijsbehoeften in kaart en stel je doelen. In ons voorbeeld kan het doel zijn dat de leerling na de instructie zelfstandiger aan een opdracht begint.
- Vanuit dat doel bepaal je welke ondersteuning passend en haalbaar is. De leerkracht probeert de afgesproken aanpak uit en kijkt vervolgens samen met de leerling of deze helpt. Komt de leerling makkelijker op gang? Heeft hij minder bevestiging nodig? En wat kunnen we aanpassen als het nog niet voldoende werkt? Zo blijf je het onderwijs afstemmen op wat de leerling nodig heeft.
In dit proces komen verschillende uitgangspunten van HGW samen. Je werkt doelgericht, kijkt naar de wisselwerking tussen leerling en omgeving en benut wat al goed gaat. Ook de onderwijsbehoeften van de leerkracht en de samenwerking met anderen krijgen aandacht.
Ouders en leerlingen denken mee
Een belangrijke stap binnen HGW is het betrekken van ouders en de leerling zelf. Als leerkracht kun je veel observeren en bedenken, maar ouders kennen hun kind vaak het langst en het best. Zij kunnen waardevolle informatie geven over wat thuis werkt, welke situaties lastig zijn en hoe hun kind reageert op bepaalde verwachtingen.
Ook de leerling zelf kan, hoe jong ook, vaak goed meedenken. In ons voorbeeld kun je de leerling bijvoorbeeld vragen wat het lastig maakt om te beginnen. Begrijpt hij wat de bedoeling is? Weet hij welke opdracht eerst komt? Of vindt hij het moeilijk om hulp te vragen wanneer de rest van de groep al aan het werk is? De antwoorden kunnen helpen om de aanpak verder aan te scherpen.
Door observaties van school te verbinden met ervaringen van ouders en de leerling ontstaat een completer beeld. Zo kunnen betrokkenen samen afspraken maken over wat ze gaan proberen, wie daarbij helpt en wanneer ze opnieuw kijken naar het resultaat.
Wat heeft deze leerling, in deze groep, op deze school nodig?
Deze vraag vormt een belangrijk uitgangspunt binnen handelingsgericht werken. De onderwijsbehoeften van een leerling staan namelijk niet los van de omgeving waarin hij leert. Wat werkt binnen de ene groep, vraagt in een andere groep misschien om een andere aanpak. Ook de mogelijkheden en ondersteuningsbehoeften van de leerkracht spelen hierin mee.
Daarom is het waardevol om als team regelmatig stil te staan bij de manier waarop signalen worden besproken en vertaald naar handelen. Welke informatie hebben we al? Wat werkt goed? Waar is aanvullende ondersteuning nodig? En hoe zorgen we ervoor dat gemaakte afspraken ook terugkomen in de dagelijkse praktijk?
De intern begeleider kan hierin een belangrijke rol spelen door mee te denken, verbanden te leggen en de HGW-cyclus samen met de leerkracht te doorlopen.
Wanneer leerkrachten, intern begeleiders, ouders en leerlingen vanuit dezelfde uitgangspunten samenwerken, ontstaat er meer samenhang in de ondersteuning.
HGW in jouw dagelijkse praktijk
Handelingsgericht werken krijgt betekenis in de dagelijkse keuzes die op school worden gemaakt. In de manier waarop je naar een leerling kijkt, de vragen die je stelt en de ondersteuning die je vervolgens biedt.
Het voorbeeld van de leerling die moeilijk zelfstandig begint, laat zien dat een kleine aanpassing al een waardevolle stap kan zijn. Door samen te onderzoeken wat er speelt en regelmatig te evalueren, blijft de ondersteuning aansluiten op wat nodig is.
Misschien is het daarom een mooie vraag om eens mee te nemen naar een volgend teamoverleg:
In hoeverre werken wij al handelingsgericht, en welke onderdelen van onze aanpak zouden we samen nog kunnen versterken?
